Rezultaty części wdrożeniowej Programu w roku 2009 - część II

Maciej Gawlikowski
Fundacja Rozwoju Kardiochirurgii

W pierwszej części artykułu informowaliśmy o osiągniętym dzięki programowi wielkim postępie w naszym kraju, w wykorzystaniu mechanicznego wspomagania serca do leczenia jego niewydolności - po tym, jak w grudniu 2009 roku, w dwóch ośrodkach kardiochirurgicznych: Instytucie Kardiologii w Warszawie i Śląskim Centrum Chorób Serca w Zabrzu, dokonano pierwszych w Polsce wszczepień implantowalnej, wirowej pompy wspomagania serca HeartWare. System HeartWare pozwala wspomaganemu pacjentowi na prowadzenie normalnego trybu życia w warunkach domowych. Wszczepienie pomp wirowych odbyło się w ramach realizacji zadania wdrożeniowego 4.6. pt. „Wprowadzenie do stosowania klinicznego wirowej protezy wspomagania serca”.

Po zakończeniu pooperacyjnego pobytu szpitalnego, po wszczepieniu protez, obaj pacjenci przebywali przez 3 tygodnie w śląskim Centrum Rehabilitacji w Reptach, gdzie przeszli dodatkową rehabilitację kardiologiczną dla osób po operacjach serca oraz zostali przygotowani ostatecznie do samodzielnego pobytu w domu. Po opuszczeniu ośrodka rehabilitacyjnego pacjenci zostali przetransportowani do domów. Tam zostali objęci specjalnym systemem opieki domowej w mechanicznym wspomaganiu serca, przygotowanym w ramach programu, a obejmującym: nadzór medyczny nadzorowany przez koordynatora i kierownika zespołu wspomagania serca każdego z ośrodków które wszczepiały protezę oraz nadzór techniczny protezy, realizowany przez zespół Pracowni Sztucznego Serca Fundacji Rozwoju Kardiochirurgii w Zabrzu. Opieka w leczeniu domowym pacjenta obejmuje między innymi: systematyczne wizyty domowe u pacjenta oraz okresowe wizyty w szpitalu dla weryfikacji stanu chorego oraz działania technicznego protezy.

Po ponad 200 dniach pracy systemu, u pacjentów nie zaobserwowano istotnych powikłań medycznych ani problemów natury technicznej. Ośrodki kardiochirurgii wdrożyły procedurę okresowej kontroli pacjenta na wspomaganiu, obejmującą badania biochemiczne, kontrolę echograficzną stanu wydolności serca i poprawności jego wspomagania oraz ocenę układu krzepnięcia i miejsca wprowadzenia przez skórę do ciała pacjenta przewodu sterującego pompą. Ponadto opracowały i uruchomiły zespołowy system monitorowania pacjenta w domu, z wykorzystaniem zespołu klinicznego oraz lekarza pierwszego kontaktu. Fundacja Rozwoju Kardiochirurgii, opracowała procedury monitorowania systemu podczas okresowych wizyt kontrolnych. Procedura obejmuje przegląd i archiwizację historii procesu wspomagania (w tym sytuacji wyjątkowych), kontrolę poprawności ustawień parametrów procesu (lepkości krwi, poziomu alarmów) oraz ocenę zużycia eksploatacyjnego elementów systemu (stan baterii, gniazd, wtyków, przewodów, przewodu sterowania protezy i dodatkowych elementów wyposażenia). Wizyty pacjentów w centrach medycznych odbywają się w trybach planowanych (co około 1 miesiąc), lub w trybach nagłych, związanych z koniecznością interwencji lekarskiej. Prawie półroczne stosowanie systemu wraz z pobytem pacjentów w ośrodku rehabilitacyjnym zaowocowały znaczą poprawą świadomości i samodzielności pacjentów w zakresie obsługi urządzenia i samokontroli przebiegu leczenia (obserwacja miejsca wgojenia w skórę przewodu sterowania pompą, okresowy pomiar parametrów krzepnięcia krwi, kontrola i interpretacja ostrzeżeń i alarmów zgłaszanych przez urządzenie). Obserwowana jest również znaczna poprawa kondycji fizycznej i psychicznej pacjentów. Proteza serca stała się elementem ich normalnego życia, wymagającym określonego sposobu obsługi i nadzoru.

Obserwacje i doświadczenia zdobywane podczas nadzoru stosowania wspomagania serca pompami HeartWare stanowią wyjątkową okazję do budowy wiedzy praktycznej w zakresie ergonomii protez serca oraz zasad opieki nad wspomaganym pacjentem poza szpitalem. Polski system wspomagania serca nie pozwala jeszcze na leczenie chorych w warunkach poza szpitalnych. Dotychczas w naszym kraju nie był też stosowany żaden inny system, który pozwalałby na takie prowadzenie pacjenta. Dlatego doświadczenia zdobywane podczas obserwacji pacjentów z systemem HeartWare dostarczają pierwszych własnych doświadczeń w zakresie czynników i zdarzeń z jakimi można spotkać się w praktyce pozaszpitalnego prowadzenia wspomagania serca. To pomaga określić listę wymagań dla budowy i organizacji polskich, wszczepialnych w warunkach domowych, systemów wspomagania serca, opracowywanych dla leczenia chorych - tak, aby zapewnić jak największe bezpieczeństwo, pewność działania i łatwość obsługi przez chorego oraz możliwość zdalnego nadzoru dla personelu medycznego. Instytut Kardiologii w Warszawie, Śląskie Centrum Chorób Serca w Zabrzu oraz Klinika Kardiochirurgii w Gdańsku, kontynuują realizację zadania wdrożeniowego 4.2. pt. „Optymalizacja metod stosowania pozaustrojowego wspomagania serca w wleczeniu krytycznej niewydolności serca”. W ramach zadania, wymienione placówki kardiochirurgiczne wykonują wszczepienia zmodernizowanego systemu wspomagania serca pacjentom z niewydolnością serca. Od stycznia 2010 roku, wszczepiono w wymienionych ośrodkach system POLCAS 5 pacjentom oraz kontynuowano wspomaganie serca u 2 pacjentów wszczepionych w roku 2009. Zastosowano w sumie 21 zmodernizowanych komór wspomagania serca. Wspomaganie serca systemem POLCAS, mimo, że jest wspomaganiem krótkoterminowym, dzięki rozwijaniu tej metody leczenia w polskich ośrodkach kardiochirurgicznych, pozwala na coraz dłuższe wspomaganie pacjenta, a tym samym zwiększa szanse pacjentów czekających na przeczep serca. W lipcu 2010 roku został przeprowadzony przeszczep u pacjenta, który czekał na nowy narząd przez 403 dni wspomagany systemem POLCAS.

Wojtek w wieku 23 lat trafił z kardiomiopatią rozszczeniową i nawracającą zaawansowaną niewydolnością serca do Katedry Kardiochirurgii i Transplantologii SUM w Śląskim Centrum Chorób Serca w Zabrzu celem leczenia w kierunku regeneracji bądź transplantacji serca. 25 maja 2009 roku pacjentowi, w związku z narastającą niewydolnością serca zagrażającą życiu, wszczepiono jednokomorowe wspomaganie lewej komory serca systemem POLCAS. Zastosowano zmodernizowane komory POLVAD. Kilkumiesięczne wspomaganie niestety nie zaowocowało regeneracją serca Wojtka. Pacjent został zakwalifikowany do przeszczepu. Wspomagany systemem POLCAS Wojtek, w bardzo dobrym stanie ogólnym i narządowym, czekał bezpiecznie na serce przez ponad rok i jeden miesiąc. Po 403 dniach wspomagania serca prowadzonego w szpitalu, 3 lipca 2010 roku zespół pod kierownictwem dr Jerzego Pacholewicza wykonał z powodzeniem transplantację serca. Jest to najdłuższe do tej pory wspomaganie serca systemem POLCAS.

Relacja Jerzy Pacholewicz - kardiochirurg, kierownik zespołu mechanicznego wspomagania serca w Śląskim Centrum Chorób Serca w Zabrzu.

Przeszczep serca Wojtka zakończył długi, bo trwający ponad 400 dni, okres wspomagania niewydolnego serca chorego, oczekującego na jedyną możliwość wyleczenia - transplantację. To wielki sukces, ponieważ po raz pierwszy udało się stabilnie wspomagać pozaustrojową komorą POLVAD wybiórczo tylko lewą komorę serca pacjenta. Jego prawe serce pracowało stabilnie samodzielnie. To kolejny przypadek w ciągu ostatniego roku, kiedy leczenie niewydolnego serca zakończyliśmy udanym przeszczepem po długotrwałym wspomaganiu. W grudniu ubiegłego roku wykonaliśmy przeszczep u 19 letniego Pawła po 385 dniach dwukomorowego wspomagania serca. Paweł czuje się świetnie. Metoda leczenia nie jest łatwa. Wymaga stałej hospitalizacji chorego, nadzoru personelu medycznego, licznej wymiany komór, jednak pozwala na skuteczne doprowadzenie chorych do wyleczenia. Uważam, że dalszy postęp techniczny komór wspomagania serca i ich sterowników, nad którym pracują inżynierowie w programie Polskie Sztuczne Serce”, jest bardzo potrzebny - ułatwi leczenie, poprawi komfort pacjentów i zwiększy możliwości terapeutyczne mechanicznego wspomagania serca.