Rezultaty części wdrożeniowej Programu w roku 2009

Roman Kustosz, Jerzy Pacholewicz, Grzegorz Religa
Fotografia: Tomasz Styn, Grzegorz Religa
Fundacja Rozwoju Kardiochirurgii

Dzięki części wdrożeniowej programu Polskie Sztuczne Serce leczenie niewydolności serca z wykorzystaniem mechanicznego wspomagania serca w Polsce zyskało niezwykle dynamiczny postęp. W roku 2009 w II Klinice Kardiochirurgii i Transplantologii Instytutu Kardiologii w Warszawie rozpoczęto realizację zadania 4.2 pt. "Optymalizacja metod stosowania pozaustrojowego wspomagania serca w leczeniu krytycznej niewydolności serca". Zadanie to jest kontynuacją zadania wdrożeniowego 4.1 pt. "Wprowadzenie do stosowania klinicznego zmodernizowanego, pozaustrojowego systemu wspomagania serca", którego jednym z efektów jest, opracowany wspólnie z Śląskim Centrum Chorób Serca i Fundacją Rozwoju Kardiochirurgii w Zabrzu, protokół postępowania w leczeniu pacjentów z wykorzystaniem systemu POLCAS. Protokół ten opracowany został w celu optymalizacji stosowania mechanicznego wspomagania w Polsce i obejmuje wszystkie etapy leczenia od kwalifikacji pacjenta, poprzez zabieg wszczepienia systemu, leczenie w okresie okołooperacyjnym i dalsze prowadzenie wspomagania serca. Zawiera schematy postępowania dotyczące wszystkich etapów leczenia ze szczególnym uwzględnieniem postępowania przeciwkrzepliwego i zapobiegania infekcjom związanym z metodą.

II Klinika kardiochirurgii i Transplantologii Instytutu Kardiologii w Warszawie jest jednostką o największym w kraju doświadczeniu w klinicznym stosowaniu pozaustrojowego pneumatycznego wspomagania serca systemem POLCAS. Doświadczenie to obejmuje w chwili obecnej ponad 120 implantacji systemu w różnych konfiguracjach i dla różnych wskazań. Ośrodek ten wypracował podstawy dla rozpowszechnienia przedłużonego wspomagania serca z wykorzystaniem systemu POLCAS w leczeniu niewydolności serca. Jego partnerem w zadaniach wdrożeniowych 4.1 i 4.2 jest Katedra i Klinika Kardiochirurgii i Transplantologii SUM w Śląskim Centrum Chorób Serca w Zabrzu. To w tym ośrodku w ramach realizowanych zadań wdrożeniowych programu osiągnięto najdłuższe czasy skutecznie przeprowadzonych wspomagań. Najdłuższe dotychczas izolowane wspomaganie lewej komory serca jedną sztuczną komorą POLVAD zakończyło się w roku 2008 wyszczepieniem po 6 miesiącach wspomagania, które doprowadziło do regeneracji serca. Młody 23 letni pacjent dzisiaj żyje z całkowicie sprawnym sercem. Z końcem roku 2009 - 20 listopada - w Śląskim Centrum Chorób Serca wykonano przeszczep u 16 letniego pacjenta z rozpoznaną nieodwracalną kardiomiopatią, który miał wspomagane obie komory serca przez okres 359 dni. Po ponad roku leczenia pacjent wrócił do domu i w dobrym zdrowiu w styczniu tego roku odwiedził Pracownię Sztucznego Serca w Zabrzu.

Znakomitym postępom w skuteczności stosowania wspomagania serca systemem POLCAS towarzyszy rozszerzanie zasięgu stosowania tej metody leczenia. Opracowany w zadaniu 4.1 protokół postępowania w leczeniu niewydolności serca wspomaganiem serca systemem POLCAS posłużył jako podstawa dla opracowania merytorycznego szkolenia kolejnych ośrodków przygotowujących się do rozpoczęcia programu stosowania mechanicznego wspomagania serca. Wprowadzanie mechanicznego wspomagania serca w nowych ośrodkach w Polsce jest działaniem w ramach zadania 4.2. programu. Lista ośrodków obejmuje: Klinikę Kardiochirurgii Szpitala Uniwersyteckiego w Bydgoszczy, Klinikę Kardiochirurgii Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu oraz Klinikę Chirurgii Serca i Naczyń Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. W ramach zadania 4.2 programu w roku 2010 zostaną wykonane pierwsze wszczepiania systemu POLCAS w Bydgoszczy.

Doświadczenia w stosowaniu pozaustrojowego przedłużonego wspomagania serca systemem POLCAS przygotowały polskie ośrodki kardiochirurgiczne do wdrożenia bardziej zaawansowanych metod wspomagania serca dla leczenia przewlekłej niewydolności serca - długoterminowego wspomagania lewej komory serca wszczepialnymi pompami wirowymi. W ramach programu w zadaniu wdrożeniowym 4.6 pn. "Wprowadzenie do stosowania klinicznego wirowej protezy wspomagania serca", dokonano po raz pierwszy w Polsce wszczepienia implantowalnej, długoterminowej pompy wspomagania serca - HeartWare. W projekcie kierowanym przez Śląskie Centrum Chorób Serca w Zabrzu przeszkolono zespoły i wykonano dwa zabiegi wszczepienia miniaturowej pompy wirowej implantowanej przez koniuszek serca bezpośrednio do jamy lewej komory serca. Pierwszą implantację wykonano 18 grudnia 2009r. w II Klinice Kardiochirurgii i Transplantologii Instytutu Kardiologii im. Prymasa Tysiąclecia Stefana Kardynała Wyszyńskiego w Warszawie, a drugą w dniu 21 grudnia 2009r. w Klinice Kardiochirurgii i Transplantologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Zabrzu.

Zdjęcia z sali operacyjnej II Kliniki Kardiochirurgii i Transplantologii Instytutu Kardiologii w Warszawie. Główny operujący: dr Grzegorz Religa.

Zdjęcia z sali operacyjnej Śląskiego Centrum Chorób Serca w Zabrzu. Główny operujący: dr Jerzy Pacholewicz.

HeartWare jest jedyną na świecie miniaturową pompą odśrodkową III generacji, wszczepianą do klatki piersiowej bezpośrednio w sąsiedztwo serca. Pompa waży 140 gram a napędzana jest z noszonego pod odzieżą pacjenta kontrolera, który razem z bateriami waży 1,3 kg. Proteza ta może wspomagać lewą komorę serca chorego przez okres od kilkunastu miesięcy do kilku lat i pozwala na leczenie chorego w domu. Elementem wymuszającym przepływ krwi w pompie jest najnowocześniejszej konstrukcji wirnik, wykonany z tytanu a pokryty azotkiem tytanu. Wirnik ten zawieszony jest w polu magnetycznym, bez udziału łożysk mechanicznych. Dzięki temu do minimum ograniczono ryzyko wykrzepiania krwi w pompie oraz wyeliminowano mechaniczne zużycie wszczepianych do ciała pacjenta elementów pompy.

Pompa HeartWare(R) - wirnik i implantacja do przestrzeni osierdziowej.

Pompy HeartWare wykorzystywane są do wspomagania serca, zarówno jako pomost do transplantacji, jak i do regeneracji, a także jako ostateczna forma leczenia u osób z niewydolnością serca, zdyskwalifikowanych z transplantacji serca. Do chwili obecnej wszczepiono na całym świecie ponad 200 takich pomp, a najdłużej prowadzone wspomaganie trwa niecałe 4 lata. Polska, dzięki działaniom Fundacji Rozwoju Kardiochirurgii, która jako koordynator programu przeprowadziła działania wprowadzające wykorzystanie tej zagranicznej konstrukcji do zadań wdrożeniowych programu, dołączyła do czołowych krajów, które stosują najnowocześniejsze technologie wspomagania serca na świecie.

Doświadczenia zdobyte w klinikach kardiochirurgii Instytutu Kardiologii w Warszawie i w Śląskim Centrum Chorób Serca w Zabrzu zostaną wykorzystane w pracach naukowo-badawczych związanych z konstrukcją prototypów polskich pomp wirowych prowadzonych w Pracowni Sztucznego Serca Instytutu Protez Serca Fundacji Rozwoju Kardiochirurgii.

Aktualnie pacjenci w obu ośrodkach prowadzeni są w oddziałach leczących chorych po przeszczepach serca. Są tam przygotowywani do opuszczenia szpitali dla dalszego prowadzenia wspomagania serca w domu. W ramach programu przygotowywany jest ośrodek rehabilitacji kardiologicznej, dedykowany jako pomost dla chorych z wszczepialnymi protezami serca pomiędzy leczeniem szpitalnym a leczeniem w domu. Rolę tą podjęło się pełnić Górnośląskie Centrum Rehabilitacji w Reptach Śląskich. W pierwszych dniach lutego zespoły Śląskiego Centrum Chorób Serca w Zabrzu oraz Pracowni Sztucznego Serca Fundacji Rozwoju Kardiochirurgii rozpoczęły szkolenie personelu medycznego centrum dla przygotowania przyjęcia pierwszych pacjentów. Na zdjęciach poniżej prezentujemy chorych ze wspomaganiem serca w dwa miesiące po wszczepieniu protez.

Pan Krzysztof Jaskowski w półtora miesiąca po wszczepieniu pompy HeartWare w Instytucie Kardiologii w Warszawie.